: Strona główna : O parku : Rośliny : Zwierzęta : Ciekawe miejsca : Trasy rowerowe :

Fauna bezkręgowców Na omawianym terenie stwierdzono dotychczas występowanie około 1100 gatunków bezkręgowców wodnych i lądowych. Do lepiej poznanych grup bezkręgowców należą: mięczaki, planktoniczne widłonogi i wio-ślarki oraz owady z rzędów: pluskwiaków, chrząszczy, widelnic, motyli, chruścików, błon-kówek i muchówek. Do lepiej poznanych grup owadów należą: motyle (433 gatunki), muchówki (ok. 230 gatunków), błonkówki z grupy żądłówek (ok. 140 gatunków), chrząszcze (ok. 200 gatunków). W granicach Parku stwierdzono 25 gatunków owadów chronionych oraz 22 gatunki bezkręgowców znajdujących się na czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Dotychczas na terenie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich znaleziono około 1000 gatunków bezkręgowców lądowych i około 100 wodnych. Do lepiej zbadanych grup należą planktoniczne widłonogi i wioślarki, owady z rzędów widelnic, pluskwiaków wodnych, błon-kówek, muchówek, chrząszczy i chruścików. Charakterystykę fauny przeprowadzono pod kątem występowania bezkręgowców rzadkich, reliktów fauny puszczańskiej oraz interesujących elementów zoogeograficznych. Największa ich liczba występuje w uroczyskach leśnych, a szczególnie w Lesie Łagiewnickim i rezerwacie Struga Dobieszkowska. Duże zagrożenie dla tych gatunków stanowi gospodarka leśna, np. intensywne cięcia pielęgnacyjne, a także silna penetracja lasów przez okoliczną ludność i turystów. Dotyczy to szczególnie niewielkich powierzchniowo uroczysk. Również zróżnicowane siedliskowo tereny otwarte posiadają bogatą i interesującą faunę. Są to często bezkręgowce ciepłolubne, o zasięgach południowych. Fauna kręgowców Fauna Parku Krajobrazowego Wzniesień łódzkich, podobnie jak fauna każdego małego obszaru, ukształtowana jest przede wszystkim przez czynniki wyznaczające skład gatunkowy dużych jednostek geograficznych, takich jak krainy czy regiony zoogeograficzne. Są nimi czynniki klimatyczne, bariery geograficzne i biologiczne, a także skłonności do dyspersji poszczególnych gatunków, czas ich trwania i inne. Wszystkie należy traktować nie tylko w aspekcie teraźniejszym, ale również historycznym. Skład gatunkowy fauny Parku odróżnia się od innych, geograficznie bliskich obszarów tylko warunkami lokalnymi, tj. charakterystyką ekologiczną rozpatrywanego terenu i cechami środowisk sąsiadujących, które w znacznym stopniu mogą wpływać na skład jego fauny. Ichtiofauna Zwyczajowo do ichtiofauny krajowej zaliczamy minogi Pteromyzoniformes, chociaż należą one do zupełnie innej niż pozostałe opisywane tu kręgowce nadgromady - bezszczękowców Agnatha. Ze względu na niewielkie rozmiary przepływających tu strumieni, ichtiofauna Parku nie była badana. Penczak (1968) w swojej monografii podał wyniki jednego połowu w Mrożycy na stanowisku w Kalinowie, położonym blisko granicy Parku. Pozostałe informacje pochodzą z wywiadów i badań terenowych. Małe zbiorniki wodne i strumienie nie sprzyjają dużej różnorodności gatunkowej. Wśród najciekawszych wymienić można minoga strumieniowego Lampetraplcmeri, który okresowo licznie występuje w Moszczenicy (Przybylski, inf. ustna) oraz w Strudze Dobieszkowskiej (Kurowski, inf. ustna). Ponadto w rzekach występują najpospolitsze gatunki, jak: ciernik Gasterosteus aculeatus, kiełb Gobio gobio, śliz Nemachilus barbatulus, koza Cobitis taenia, rzadziej płoć Rutilus rutilus, piskorz Misgurnusfossilis, lin Tinca tinca i okoń Percaflwiatilis. W Mrożycy obserwowany był nawet szczupak Esox lucius. W licznie występujących tu małych stawach obok wymienionych gatunków często spotykane są: słonecznica Leucaspius delineatus, karaś Carassus carassus oraz gatunki pochodzące z zarybień - głównie karp Cyprinus carpio. Herpetofauna Wszystkie podane informacje o tej grupie mają charakter oryginalny, ponieważ brakuje jakichkolwiek opracowań herpetofauny zarówno na tym terenie, jak i w jego pobliżu. Płazy Amphibia Płazy ogoniaste Caudata reprezentowane są na tym terenie przez obydwa gatunki niżowe, tj. traszkę zwyczjną Triturus vulgaris i traszkę grzebieniastą T. cristatus. Oba gatunki spotkać można w okresowo występujących, małych zbiornikach wodnych, położonych zazwyczaj w lesie lub w jego pobliżu na całym obszarze Parku. Z płazów bezogonowych Salientia spotykane są tutaj wszystkie występujące poza górami i pogórzem gatunki, z wyjątkiem paskówki Bufo calamita, której stanowiska prawdopodobnie tez można będzie tu odnaleźć. Najpospolitszym płazem jest tutaj ropucha szara Bufo bufo Znacznie rzadsza od niej jest ropucha zielona B viridis. W przeciwieństwie do poprzedniej' gatunek ten optymalne warunki znajduje w pobliżu małych osiedli ludzkich i stawów. Leśne i przyleśne małe zbiorniki zamieszkuje kumak nizinny Bombina bombina, a w rejonach Lasu Łagiewnickiego, Dobieszkowa i Tadzina spotkano grzebiuszkę ziemną Paleobatesfuscus Skraje gęstych zarośli w pobliżu zbiorników wodnych i strumieni, a także obrzeża łąk bardzo nielicznie zamieszkuje rzekotka Hyla arborea (fot. 38). We wszelkiego typu zbiornikach żyją tu żaby zielone: żaba śmieszka Rana ridibunda, żaba wodna R. esculenta oraz żaba jeziorkowa lessonae. Pierwsza z nich spotykana jest przede wszystkim w stawach, a ostatnia z wymienionych w okresowo wysychających małych zbiornikach wodnych. Żaby brunatne reprezentowane są przez dwa gatunki. Żaba trawna/taw* temporaria występuje głównie w lesie, natomiast znacznie tutaj rzadsza żaba moczarowa R. arualis na podmokłych łąkach. W ciągu ostatnich 20 lat zaznacza się bardzo drastyczny spadek liczebności żab brunatnych, szczególnie w rejonie Lasu Łagiewnickiego. Gady Reptilia Spośród wszystkich występujących na tym obszarze kręgowców grupa ta jest najmniej liczna, dotyczy to zarówno liczby gatunków, jak i ich liczebności. W pobliżu niemal wszystkich kompleksów leśnych występują dwa gatunki jaszczurek: zwinka Lacerta agilis i żyworódka L. vi-vipara. Oba gatunki wybierają miejsca nasłonecznione, jednak żyworódkę spotykamy zawsze w pobliżu miejsc wilgotnych i małych zbiorników wodnych. Padalec Anguisfragilis znany jest jedynie z Lasu Łagiewnickiego i Poćwiardówki. Awifauna Ogółem na terenie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich stwierdzono gniazdowanie 112 gatunków ptaków (fot. 39-42), z czego na Las Łagiewnicki przypada 97. Obok niego za najbogatsze w gatunki należy uznać uroczysko Poćwiardówka. Awifaunę Parku, mimo bardzo przeciętnej liczby gatunków, należy uznać za dość bogatą, mając na uwadze brak większych zbiorników wodnych i rzek. Występujące tu małe stawy położone wzdłuż Moszczenicy i Mrożycy w znacznym stopniu pozbawione są gatunków wodno-błotnych. W ich pobliżu gniazduje niezbyt licznie krzyżówka Anas plathyrynchos. Gatunek ten licznie występuje w Lesie Łagiewnickim i w jego pobliżu. Są to jednak osobniki synantro-pijne pochodzące z licznej subpopulacji miejskiej, występującej w Łodzi i w jej bezpośrednim pobliżu. Na wilgotnych łąkach wzdłuż wyżej wymienionych rzek sporadycznie gniazduje kszyk Gallinago galłinago, a znacznie częściej czajka Vanellus vanellus. Nad strumieniami przepływającymi przez lasy lub w ich pobliżu znaleźć można w kilku miejscach norki zimorodka Alcedo atthis (fot. 39). W 1989 roku nad Mrożycą w Poćwiardówce odnotowano lęgi rzadkiego, jedynego gniazdującego na drzewach brodźca samotnego Tringa ocbropus. Listę gatunków związanych z wodą zamykają występujące tu w dużych żwirowniach: sieweczka rzeczna Charadrius dubius i brzegówka Riparia riparia (fot. 67). Na uwagę zasługuje dość liczne występowanie ptaków z rzędu drapieżnych Falconiformes. Najliczniejszym z nich jest myszołów Buteo buteo, a następnie jastrząb Acci-piter gentilis - r oraz krogulec Accipiter nisus. Pozostałe gatunki gniazdują tu w bardzo małej liczbie często nieregularnie. Są to: trzmielojadraw apivorus, kobuz Falco subbuteo i pustułka Falco tinnunculus. Wśród sów Strigiformes najliczniejszym jest puszczyk Strix aluco. [ieco rzadsza jest sowa uszata AMO otus, a występowanie płomykówki Tyto alba prawdopo-obnie ogranicza się tutaj do kilku par. Najrzadsza z tutejszych sów - pójdźka Athene noctua jak dotąd znana jest tylko z dwóch stanowisk w pobliżu lasu Janinów. Ja uwagę zasługuje gniazdowanie dudka Upupa epops w liczbie około 3-5 par, gatunku za-likającego, który wyginął w bezpośrednim sąsiedztwie Łodzi. znaczne powierzchnie starodrzewia są główną przyczyną licznego występowania dzięciołów Pi-idae, z których na ogół pospolity, ale nieliczny w kraju dzięcioł czarny Dryocopus martius gniazduje tu w kilkunastu parach. Rzadkim reliktem puszczańskim, zasługującym na największą troskę i aktywną ochronę, jest dzięcioł średni Dendrocopos medius, ptak związany ze starym drzewostanem dębowym. Zamieszkuje wyłącznie teren Lasu Łagiewnickiego. Dzięki znacznej powierzchni dojrzałych dąbrów występuje tu w liczbie około 15 par, a więc jeszcze stosunkowo licznie. Gatunek ten w Polsce występuje plamowo, a w wielu rejonach Europy zanika. Do rzadszych gatunków z rzędu wróblowców Passeriformes gniazdujących w lesie zaliczyć należy kruka Corvus corax. Gatunek ten rozmieszczony jest na obszarze PKWŁ w liczbie około 10 par. Paszkot Turdus viscivorus występuje zaledwie w kilku miejscach w drzewostanach sosnowych, często wspólnie z innym tutaj rzadkim gatunkiem - skowronkiem borowym Lul-lula arborea. Z jodłą i świerkiem związany jest mkiekRegulus ignicapillus, znany z dwóch stanowisk w Lesie Łagiewnickim i jednego w kompleksie leśnym koło Poćwiardówki. Na obrzeżach tego ostatniego i wzdłuż Mrożycy spotkać można w kilku miejscach, plamowo występującą w Polsce, pokrzewkę jarzębatą Sylvia nisoria. Cieniste grądy Lasu Łagiewnickiego i buczyny Janinowa są habitatami stosunkowo licznie występującej tu muchołówki małej Ficedula parva, gatunku w wielu rejonach bardzo rzadkiego. Do rzadkich łuszczaków zaliczyć można czyża Carduelis spinus, gila Pyrrhula pyrrhula i nieregularnie gniazdującego tu krzyżodzioba Loxia cuwirostra. O zachodzących tutaj zmianach awifany wiadomo, jak dotąd, tylko na przykładzie dostatecznie długo badanego Lasu Łagiewnickiego. W okresie objętym obserwacjami na jego obszarze i w bezpośrednim sąsiedztwie wyginęło 15, a pojawiło się osiem nowych gatunków. Bardzo wyraźny spadek liczebności odnotowany został u 27 gatunków, a wzrost tylko u 15. Poza skrajnie synantropijnym wróblem domowym, którego wzrost liczebności łatwo daje się wytłumaczyć rozszerzającą się wokół lasu zabudową, zwiększenia liczebności pozostałych gatunków nie da się powiązać ze zmianami biotopowymi. Są to gatunki wykazujące wyraźne, pozytywne zmiany w ich geograficznych areałach występowania, którym zawsze towarzyszy wzrost liczebności niezależny od czynników lokalnych. Przykładem może być: sierpówka Streptopelia decaocto, słowik szary Luscinia łuscinia, remiz Remiz pendułinus, dziwonia Carpodacus erythrinus, kulczyk Serinus serinus, a wcześniej kwiczoł Turdus pilaris, gil Pyrrhula pyrrhula, pokrzywnica Prunella modularis i zapewne pospolita obecnie czarno-główka/tan/s montanus, o której Taczanowski (1882) pisał:" W naszych równinach nigdzie na czas lęgowy nie pozostaje, być jednak może, że się gnieździ w Karpatach, lecz dotąd nie mamy żadnego na to dowodu". Powrót krogulca i bardzo wyraźny wzrost jego liczebności, podobnie jak jastrzębia i myszołowa, o których w końcu lat sześćdziesiątych wydawało się, że bezpowrotnie wyginą (Wojciechowski 1971), wytłumaczyć daje się wzrostem ich liczebności w całej Europie. Przyczynami tego procesu było z jednej strony zaniechanie stosowania najbardziej toksycznych i trwałych pestycydów, szczególnie z grupy chlorowcopochodnych, z drugiej zaś wprowadzenie niemal we wszystkich krajach prawnej ochrony dla ptaków z rzędu drapieżnych. Teriofauna Eksploracje teriologiczne prowadzone były przy okazji badań ornitologicznych. Zdecydowana większość informacji o drobnych ssakach pochodzi ze zrzutek sów (np. Makowska 1993), a w przypadku gatunków większych - z bezpośrenich obserwacji terenowych i z wywiadu ze służbą leśną. Akcesoryjne odłowy gryzoni Rodentia prowadzone były wyłącznie w Lesie Łagiewnickim. Ogółem na terenie PKWŁ stwierdzono obecność 34 gatunków ssaków. Najsłabiej poznaną grupą są tutaj nietoperze Chiroptera, które wymagają specyficznej metodyki badawczej. Z całą pewnością stwierdzono cztery gatunki, tj.: mroczka późnego Eptesicus serotinus, karlika malutkiego Pipistrellus pipistrellus, borowca wielkiego Nyctalus noctula i gacka brunatnego Plecotus auritus. Istnieje prawdopodobieństwo odszukania tu jeszcze ponad sześciu innych gatunków. Wśród owadożernych Insectivora największym gatunkiem jest jeż wschodni Erinaceus con-cołor. Najliczniej zamieszkuje brzegi lasów i pobliża osad ludzkich. Podobne rozmieszczenie ma tutaj kret Talpa talpa, jednak wydaje się być jeszcze w większym stopniu, niż poprzedni gatunek, synantropem. Najpospolitszym przedstawicielem omawianego rzędu jest ryjówka aksamitna Sorex araneus. Znacznie rzadsza jest ryjówka mała Sorex minutus, chociaż w buczynach Janowa występuje bardzo licznie. Z ciekami i stawami związany jest nieliczny tutaj rzęsorek rzeczek Neomysfodiens. Z rzędu zajęczaków Lagomorpha liczny jest królik Oryctolagus cuniculus, który znajduje optymalne warunki na częstych tutaj ciepłych, żwirowych i piaszczystych wzgórzach w pobliżu osad ludzkich, a nie rzadko i w zagrodach. Natomiast zając Lepus timidus jest gatunkiem daleko rzadszym, a w Lesie Łagiewnickim i jego pobliżu wyraźnie zmniejszającym swoją liczebność, co związane jest najprawdopodobniej z dużym stopniem izolacji tego obszaru wywołanym postępującą zabudową mieszkalną wokół lasu. Gryzonie Rodentia są tutaj najliczniejszą i najbogatszą w gatunki grupą ssaków. Jednym z rzadszych gryzoni, ale najłatwiejszym do zauważenia i prowadzenia długich obserwacji, jest wiewiórka Sciurius vulgaris. Najliczniej występuje w starodrzewiach mieszanych oraz w pobliżu zabudowań mieszkalnych znajdujących się w lesie lub jego bezpośrednim sąsiedztwie. Wśród gryzoni najpospolitszą, najbogatszą w gatunki i grupującą najbardziej roślinożerne ta-ksony jest rodzina nornikowatych Awicolidae. Piżmak Ondatra zibethicus i karczownik ziemnowodny Anicola terrestris to gatunki związane z występującymi tu, nawet bardzo małymi, ciekami i stawami. W takich warunkach spotkać je można prawie wszędzie, jednak nigdzie nie są liczne. W lasach najliczniejszym gryzoniem jest nornica ruda Clethrionomys gla-reolus, która preferuje drzewostany liściaste i mieszane. Z leśną wilgotną glebą związana jest darniówka zwyczajna Pitymys subterraneus, chociaż spotyka się ją również na terenach otwartych. Jest to gatunek w znacznym stopniu przystosowany do podziemnego trybu życia, stąd wszelkie informacje o nim pochodzą wyłącznie z wypluwek sów; notowana w wypluwkach pochodzących z terenu Lasu Łagiewnickiego oraz z kościoła w Skoszewach. Prawdopodobnie jest bardziej pospolita niż wskazują na to zdobyte informacje. Wśród norników najliczniejszy jest nornik bury Microtus agrestis, zamieszkujący zwykle obszary odkryte. Rodzina myszowarych Muridae znana jest tu ze wszystkich jej przedstawicieli występujących w środkowej Polsce. Gatunkami synantropijnymi są: szczur wędrowny Rattus nowegicus i mysz domowa Mus musculus. Na polach, w pobliżu zabudowań, jak również wzdłuż dróg leśnych i na polanach zobaczyć można bardzo pospolitą mysz polną Apodemus agrarius. Najliczniej notowanym gatunkiem w zrzutkach sów pochodzących z kościoła w Skoszewach jest mysz mroślowa. Apodemus sybaticus. Gatunek ten związany jest z zadrzewieniami śródpolnymi i obrzeżami lasów. W lasach, szczególnie żyznych i cienistych, licznie występuje mysz leśna Apodemus flavicollis. Na obszarach odkrytych, najchętniej w pobliżu zbiorników wodnych żyje nasz najmniejszy gryzoń - badylarkaMicromys minutus. Wśród występujących tu myszowatych jest prawdopodobnie gatunkiem najrzadszym. Ssaki z rzędu drapieżnych Carnivora reprezentowane są tu przez dwie rodziny: psowate Canidae i łasicowate Mustelidae. Do pierwszej z nich należy lis Vulpes vulpes. Występuje on niezbyt licznie na całym obszarze Parku, jednak częstszy jest w miejscach lesistych. Z rodziny łasicowatych znanych jest tu aż sześć gatunków. Najpospolitsza z nich to łasica łaska Mustela niualis, występująca zarówno w miejscach odkrytych, jak i zalesionych. Znacznie rzadszy gronostaj Mustela erminea wymaga siedlisk bogatszych i bardziej wilgotnych, podobnie jak i tchórz Mustela putorius, który jednak chętniej szuka sąsiedztwa osad ludzkich. Gatunkiem związanym z obszarami leśnymi jest kuna leśna Martes martes. Zamieszkuje wszystkie znajdujące się tutaj duże kompleksy leśne, jednak wszędzie jest rzadka. Natomiast kuna domowa Martesfoina odnotowana była tylko z Arturówka. Największy z tutejszych łasicowatych, borsuk Meles meles, znany jest z kompleksów leśnych Poćwiardowka i Janinów. W Lesie Łagiewnickim występują już ostatnie osobniki tego gatunku i poważnie należy liczyć się z jego wyginięciem w najbliższej przyszłości. Z obszaru Parku znane są dwa dziko żyjące gatunki z rzędu parzystokopytnychi to sarna Capreolus capreolus oraz dzik Sus scrofa.